Zapomniana mozaika z Foksal 10 pod ochroną

Jedno z mniej znanych, a jednocześnie wyjątkowo wartościowych dzieł sztuki powojennej Warszawy zostało objęte ochroną konserwatorską. Mowa o kamiennej mozaice zdobiącej hol budynku przy ul. Foksal 10: obiekcie, którego status przez długi czas pozostawał niepewny, a przyszłość zagrożona była planowanymi pracami budowlanymi.

‍

Dzięki zaangażowaniu naszego przewodniczącego, Eryka Baczyńskiego i radnej Melanii Łuczak, udało się doprowadzić do wpisania mozaiki do rejestru zabytków. To kluczowy krok, który daje realne narzędzia do jej ochrony i zapewnia, że wszelkie przyszłe prace będą prowadzone pod nadzorem konserwatorskim.

‍

‍

Zagrożenie dla obiektu było bardzo konkretne. Planowane instalacje przeciwpożarowe, w tym montaż kurtyn dymowych i nowych systemów technicznych, mogły doprowadzić do ingerencji w bezpośrednie otoczenie mozaiki. Ryzyko obejmowało zarówno uszkodzenia mechaniczne spowodowane drganiami, jak i zabrudzenia czy nawet częściowe zasłonięcie dzieła elementami infrastruktury. Bez formalnej ochrony konserwatorskiej takie zmiany mogłyby nieodwracalnie zniszczyć charakter tego wnętrza.

‍

Mozaika powstała po 1965 roku, najprawdopodobniej w latach 70. lub 80. XX wieku. Istnieją przesłanki, że została wykonana na terenie Związku Radzieckiego i sprowadzona do Polski na potrzeby Domu Kultury Radzieckiej, który funkcjonował w tym miejscu. Jej program ikonograficzny obejmuje 14 motywów odnoszących się do przemysłu, nauki, kultury oraz postępu technologicznego.

‍

Wśród przedstawień znajduje się m.in. kapsuła statku kosmicznego z dwoma kosmonautami, będąca wyraźnym nawiązaniem do misji Woschod-2 z 1965 roku. Tego typu motywy wpisywały się w szeroką narrację propagandową ZSRR, który w latach 70. i 80. intensywnie promował swoje osiągnięcia technologiczne i kosmiczne w krajach bloku wschodniego.

‍

‍

Jednak wartość tej mozaiki wykracza poza jej wymiar ideologiczny. To dzieło o wysokiej jakości artystycznej, kompozycje figuralne utrzymane są w stylistyce zbliżonej do kubizmu, z wyraźnie zaznaczonym konturem i uproszczoną, lecz czytelną formą. Proporcje postaci, sposób ich grupowania oraz przemyślane zestawienia kolorystyczne świadczą o dużym kunszcie twórców. Co istotne, stylistyka ta odwołuje się do tradycji rosyjskiej awangardy i jej powojennych kontynuacji w modernizmie.

‍

Mozaika z Foksal 10 pozostaje obiektem stosunkowo słabo rozpoznanym, a jej historia wciąż wymaga dalszych badań. Tym bardziej istotne jest jej zachowanie, jako materialnego świadectwa epoki PRL, działalności Domu Kultury Radzieckiej oraz szerzej: wpływów kulturowych i ideologicznych Związku Radzieckiego na powojenną Polskę.

‍

Wpis do rejestru zabytków oznacza, że przyszłość tego wyjątkowego dzieła będzie kształtowana z większą odpowiedzialnością i świadomością jego znaczenia

‍