Miasto Jest Nasze składa wniosek o objęcie Osiedla Szwoleżerów ochroną w wojewódzkiej ewidencji zabytków!

Na początku tego roku mieszkańcy osiedla nagłośnili plany, które mogą doprowadzić do nieodwracalnego naruszenia historycznej kompozycji założenia autorstwa prof. Haliny Skibniewskiej. Wspólnie uznaliśmy, że konieczne jest podjęcie działań zmierzających do zapewnienia skuteczniejszej ochrony tego wyjątkowego miejsca.

‍

Wyjątkowe dziedzictwo powojennej Warszawy

‍

Przedmiotem wniosku jest teren Osiedla Szwoleżerów, położony w kwartale ulic Czerniakowskiej, Szwoleżerów, Kawalerii i Noiego, ze szczególnym uwzględnieniem działek nr 15/11, 15/14 oraz części działki 15/9. Są one integralnym elementem historycznego założenia urbanistycznego.

‍

Osiedle, zrealizowane w latach 1971–1974 według projektu zespołu kierowanego przez prof. dr inż. arch. Halinę Skibniewską, należy do najwybitniejszych osiągnięć polskiej architektury mieszkaniowej drugiej połowy XX wieku. Stanowi przykład nowoczesnego myślenia o mieście, w którym architektura, krajobraz i potrzeby mieszkańców tworzą spójną całość.

‍

‍

Projekt świadomie odchodził od schematów typowych dla osiedli z wielkiej płyty. Zamiast monotonnych, powtarzalnych bloków zastosowano zabudowę łańcuchową i łamaną, tworząc kameralne wnętrza urbanistyczne, liczne powiązania widokowe oraz harmonijne relacje z otaczającą zielenią.

‍

Jednym z największych walorów osiedla jest jego niezwykle staranne wpisanie w historyczny krajobraz Warszawy. Kompozycja została podporządkowana relacjom z Osią Stanisławowską, Łazienkami Królewskimi, Kanałem Piaseczyńskim oraz Skarpą Warszawską. Projekt zachowuje wyjątkową równowagę pomiędzy architekturą a krajobrazem, dzięki czemu osiedle pozostaje jednym z najcenniejszych przykładów polskiej szkoły projektowania urbanistycznego.

‍

Integralnym elementem założenia są również rozwiązania krajobrazowe oraz wykorzystanie historycznych elementów architektonicznych, w tym uratowanych rzeźb i detali z dawnych warszawskich rezydencji. Wartości krajobrazowe osiedla są także ważnym elementem badań nad dorobkiem Aliny Scholtz i historią polskiej architektury krajobrazu.

‍

Dlaczego ochrona jest dziś tak ważna?

‍

Największym zagrożeniem dla Osiedla Szwoleżerów są obecnie projektowane zmiany planistyczne wynikające z Planu Ogólnego Warszawy oraz zapisów Strategii Warszawa 2040+.

‍

Dla działek 15/11, 15/14 i części działki 15/9 przewidziano możliwość realizacji intensywnej zabudowy wielorodzinnej o wysokości do 25 metrów, czyli około ośmiu kondygnacji. Są to jednak tereny, które od początku istnienia osiedla pełniły funkcję niezbędnego elementu jego kompozycji.

‍

To właśnie tam zaplanowano parkingi zlokalizowane na obrzeżach założenia, dzięki czemu wnętrze osiedla mogło zostać całkowicie uwolnione od ruchu samochodowego. Było to jedno z podstawowych założeń koncepcji Haliny Skibniewskiej – stworzenie bezpiecznej przestrzeni dla dzieci i wysokiej jakości środowiska życia mieszkańców.

‍

‍

Zabudowanie tych terenów oznaczałoby nie tylko utratę historycznego układu funkcjonalnego. Nowe budynki mogłyby doprowadzić do zniszczenia relacji widokowych z Kanałem Piaseczyńskim i Skarpą Warszawską, zaburzenia historycznej kompozycji urbanistycznej oraz fizycznego zdominowania chronionego zespołu architektonicznego. W praktyce oznaczałoby to stopniową utratę wartości, które decydują o wyjątkowości całego osiedla.

‍

Dlaczego wojewódzka ewidencja zabytków?

‍

Osiedle Szwoleżerów zostało ujęte w Gminnej Ewidencji Zabytków już w 2016 roku. Jednak po wyroku Trybunału Konstytucyjnego dotyczącym zasad włączania nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków sytuacja uległa zasadniczej zmianie.

‍

Trybunał uznał, że obowiązujące przepisy naruszają konstytucyjne prawo własności, ponieważ właściciele nieruchomości nie mieli możliwości skutecznego zakwestionowania wpisu do gminnej ewidencji zabytków. W odpowiedzi na to orzeczenie środowisko samorządowych konserwatorów zabytków z wielu polskich miast wypracowało wspólne stanowisko o wstrzymaniu dokonywania nowych wpisów do gminnych ewidencji do czasu zmiany przepisów.

‍

Oznacza to, że obecnie najwłaściwszą drogą zapewnienia ochrony obiektom o wysokich wartościach historycznych jest ich ujęcie w wojewódzkiej ewidencji zabytków. W praktyce wpis do wojewódzkiej ewidencji umożliwia następnie objęcie obiektu ochroną także w gminnej ewidencji oraz pozwala Stołecznemu Konserwatorowi Zabytków na zajęcie stanowiska przy wszelkich inwestycjach mogących wpływać na jego wartości zabytkowe.

‍

Warto podkreślić, że wojewódzka ewidencja zabytków nie jest tożsama z rejestrem zabytków. Nie powoduje ona tak daleko idących ograniczeń prawa własności jak wpis do rejestru. Jej zadaniem jest przede wszystkim identyfikacja obiektów posiadających wartości historyczne i stworzenie podstaw do ich uwzględniania w procesach planistycznych oraz inwestycyjnych.

‍

‍

Ochrona dziedzictwa to odpowiedzialność za przyszłość miasta

‍

Osiedle Szwoleżerów jest świadectwem epoki, w której architektura mieszkaniowa była projektowana jako dobro wspólne – z poszanowaniem krajobrazu, zieleni i jakości życia mieszkańców. Dziś, kiedy presja inwestycyjna staje się coraz większa, ochrona takich miejsc jest obowiązkiem zarówno instytucji publicznych, jak i organizacji społecznych.

‍

Dlatego wspólnie z mieszkańcami podjęliśmy działania zmierzające do objęcia osiedla ochroną w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Wierzymy, że pozwoli to zachować integralność tego wyjątkowego założenia dla przyszłych pokoleń.